سرفصل۵

انبار پس از رست

قهوهٔ برشته پس از خروج از رستر چگونه تغییر می‌کند: degassing و CO₂، از دست رفتن عطر، اکسیداسیون لیپیدها، نقش اکسیژن، دما، رطوبت و نور، و بسته‌بندی و انجماد برای حفظ تازگی.

کار رست با خروج دانه از رستر تمام نمی‌شود. قهوهٔ برشته یک مادهٔ ناپایدار است: گاز آزاد می‌کند، عطرش را به‌تدریج از دست می‌دهد و چربی‌هایش با اکسیژن واکنش می‌دهند. مصرف‌کننده قهوه را روزها یا هفته‌ها پس از رست دم می‌کند، بنابراین کیفیتی که به فنجان می‌رسد، حاصل رست و نگهداری با هم است. [1] [2]

این بازبینی توضیح می‌دهد پس از رست چه تغییراتی در دانه رخ می‌دهد، چرا قهوهٔ خیلی تازه هم همیشه بهترین نیست، و کدام شرایط نگهداری و بسته‌بندی، تازگی را بیشتر حفظ می‌کنند.

بازبینی دی‌گسینگ قهوه سینتیک آزادسازی گاز را با جزئیات بیشتری توضیح می‌دهد.


فهرست مطالب


۱. پس از رست چه اتفاقی می‌افتد؟

در طول رست، واکنش‌های شیمیایی مقدار زیادی گاز، عمدتاً دی‌اکسید کربن (CO₂)، تولید می‌کنند. بخشی از این گاز در همان زمان رست خارج می‌شود، اما بخش قابل توجهی در ساختار متخلخل دانه به دام می‌افتد. هم‌زمان، صدها ترکیب معطر فرّار در دانه حضور دارند و لیپیدها، که حامل بخشی از عطر هستند، اکنون در معرض اکسیژن قرار گرفته‌اند. [1]

سه فرایند اصلی پس از رست شروع می‌شوند: خروج تدریجی CO₂ یا degassing، فرار و تخریب ترکیبات معطر، و اکسیداسیون لیپیدها. این سه فرایند هم‌زمان پیش می‌روند و سرعت آن‌ها به درجهٔ رست، شکل قهوه (دانهٔ کامل یا آسیاب‌شده)، دما و بسته‌بندی بستگی دارد. [2]

۲. degassing و پنجرهٔ مصرف

خروج CO₂ در روزهای نخست پس از رست سریع است و به‌تدریج کند می‌شود. اندازه‌گیری دقیق کاهش وزن ناشی از خروج گاز نشان داده است که سرعت degassing به درجهٔ رست و شرایط رست بستگی دارد: رست‌های تیره‌تر و رست‌هایی که با دمای بالاتر و زمان کوتاه‌تر انجام شده‌اند، سریع‌تر گاز آزاد می‌کنند. آسیاب کردن نیز بخش بزرگی از گاز محبوس را به‌سرعت آزاد می‌کند. [3] [4]

CO₂ برای دم‌آوری هم مزیت دارد و هم مشکل. مقداری از آن به تشکیل crema در اسپرسو و bloom در دم‌آوری دستی کمک می‌کند. اما گاز زیاد در روزهای نخست، تماس آب با قهوه را مختل می‌کند و عصاره‌گیری را ناهمگن می‌سازد. به همین دلیل قهوه معمولاً به یک دورهٔ استراحت نیاز دارد. برای دم‌آوری فیلتری، چند روز استراحت اغلب کافی است، در حالی که اسپرسو معمولاً به زمان بیشتری، اغلب حدود یک هفته یا بیشتر، نیاز دارد. رست‌های روشن و دانه‌های متراکم معمولاً به استراحت طولانی‌تری نیاز دارند. [5]

این اعداد قانون ثابت نیستند. پنجرهٔ مصرف مطلوب به درجهٔ رست، روش دم‌آوری و ترجیح طعم بستگی دارد. نکتهٔ کلیدی این است که «تازه‌ترین» قهوه لزوماً بهترین قهوه نیست؛ قهوه پس از رست یک بازهٔ زمانی دارد که در آن بیشترین کیفیت را نشان می‌دهد. [2] [5]

۳. کهنگی: از دست رفتن عطر و اکسیداسیون

کهنگی (staling) با دو فرایند اصلی پیش می‌رود. فرایند اول، کاهش ترکیبات معطر مطلوب است؛ برخی از مهم‌ترین ترکیبات عطر قهوه، مانند ترکیبات گوگردی که بوی قهوهٔ تازه برشته را می‌سازند، بسیار ناپایدارند و زودتر از بقیه از بین می‌روند. فرایند دوم، اکسیداسیون لیپیدهاست که ترکیبات جدیدی با بوی کهنه، مقوایی و در نهایت rancid تولید می‌کند. [1] [6]

پژوهشگران برای اندازه‌گیری تازگی، «شاخص‌های تازگی» را بر اساس نسبت برخی ترکیبات فرّار تعریف کرده‌اند. پایش دانهٔ کامل در چند نوع بسته‌بندی و چند سامانهٔ کپسول تا یک سال نشان داد که بسته‌بندی دارای لایهٔ آلومینیوم محافظت بهتری فراهم می‌کند. [6]

ارزیابی حسی نیز همین روند را تأیید می‌کند. در مطالعه‌ای روی دانهٔ برشتهٔ بسته‌بندی‌شده در خلأ، کیفیت حسی تا ماه نهم به‌طور محسوس افت کرد: صفات مثبت بو و طعم کاهش و صفات منفی افزایش یافت. در ماه هجدهم، بو و طعم rancid ناشی از اکسیداسیون به‌وضوح قابل تشخیص بود. یعنی حتی بسته‌بندی خوب، کهنگی را متوقف نمی‌کند، بلکه فقط آن را کند می‌کند. [7]

۴. اکسیژن، دما، رطوبت و نور

اکسیژن مهم‌ترین عامل کهنگی است، زیرا اکسیداسیون لیپیدها و تخریب ترکیبات معطر را پیش می‌برد. قهوهٔ آسیاب‌شده به دلیل سطح تماس بسیار بیشتر، چند برابر سریع‌تر از دانهٔ کامل کهنه می‌شود. به همین دلیل آسیاب کردن درست پیش از دم‌آوری، یکی از مؤثرترین راه‌های حفظ عطر است. [2] [8]

دما سرعت تقریباً همهٔ واکنش‌های کهنگی را تعیین می‌کند. دمای بالاتر هم خروج ترکیبات فرّار و هم اکسیداسیون را تسریع می‌کند. رطوبت نیز اهمیت دارد، چون قهوهٔ برشته جاذب رطوبت است و رطوبت جذب‌شده واکنش‌های تخریبی را تسهیل می‌کند و بوهای محیط را به دانه منتقل می‌کند. نور، به‌ویژه نور مستقیم خورشید، به تخریب برخی ترکیبات و اکسیداسیون کمک می‌کند. بنابراین محیط مناسب نگهداری، خنک، خشک، تاریک و دور از بوهای قوی است. [8]

۵. بسته‌بندی، نگهداری و انجماد

یک بستهٔ مناسب قهوه دو وظیفه دارد: جلوگیری از ورود اکسیژن، رطوبت و نور، و اجازهٔ خروج CO₂. شیر یک‌طرفه (one-way valve) همین کار را انجام می‌دهد: وقتی فشار گاز داخل بسته بالا می‌رود باز می‌شود و پس از خروج گاز بسته می‌شود تا هوای بیرون وارد نشود. این شیر به روستری اجازه می‌دهد قهوه را کمی پس از رست بسته‌بندی کند. جنس بسته نیز مهم است و لایه‌های مانع مانند آلومینیوم، نفوذ اکسیژن را به حداقل می‌رسانند. پس از باز شدن بسته، بخش بزرگی از این مزیت از دست می‌رود؛ بستن کامل دوبارهٔ بسته و مصرف در مدت کوتاه اهمیت دارد. [6] [8]

انجماد، کهنگی را به‌طور قابل توجهی کند می‌کند، به شرطی که درست انجام شود. قهوه باید در بسته‌های کوچک و کاملاً بسته، ترجیحاً vacuum، منجمد شود تا رطوبت و بوی فریزر را جذب نکند. بسته باید پیش از باز شدن به دمای اتاق برسد تا رطوبت روی دانهٔ سرد میعان نکند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که آسیاب کردن دانهٔ سرد حتی توزیع اندازهٔ ذرات باریک‌تر و ذرات متوسط ریزتری تولید می‌کند، که برای کنترل عصاره‌گیری مفید است. [5] [9]

جمع‌بندی

قهوهٔ برشته پس از رست همچنان در حال تغییر است. degassing در روزهای نخست سریع است و یک دورهٔ استراحت را برای دم‌آوری یکنواخت ضروری می‌کند. هم‌زمان، از دست رفتن ترکیبات معطر و اکسیداسیون لیپیدها، قهوه را به سمت کهنگی می‌برد. این فرایندها را می‌توان کند کرد، اما نمی‌توان متوقف کرد.

اکسیژن، دما، رطوبت و نور چهار عامل اصلی کهنگی هستند. بسته‌بندی مانع‌دار با one-way valve، نگهداری خنک و تاریک، آسیاب کردن پیش از دم‌آوری و انجماد درست، تازگی را بیشتر حفظ می‌کنند. فصل رست بدون این حلقهٔ پایانی کامل نیست، زیرا مشتری فنجان را پس از روزها یا هفته‌ها تجربه می‌کند، نه در لحظهٔ خروج دانه از رستر.

منابع

  1. Schenker, S., & Rothgeb, T. (2017). The roast—Creating the beans' signature. In B. Folmer (Ed.), The Craft and Science of Coffee (pp. 245–271). Academic Press/Elsevier.
  2. Specialty Coffee Association. Coffee Decoded: What is "freshly roasted" coffee? sca.coffee
  3. Smrke, S., Wellinger, M., Suzuki, T., Balsiger, F., Opitz, S. E. W., & Yeretzian, C. (2018). Time-resolved gravimetric method to assess degassing of roasted coffee. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 66(21), 5293–5300. DOI: 10.1021/acs.jafc.7b03310
  4. Wang, X., & Lim, L.-T. (2014). Effect of roasting conditions on carbon dioxide degassing behavior in coffee. Food Research International, 61, 144–151. DOI: 10.1016/j.foodres.2014.01.027
  5. Perfect Daily Grind. (2019). Coffee degassing: What does it mean for brewers & roasters? perfectdailygrind.com
  6. Glöss, A. N., Schönbächler, B., Rast, M., Deuber, L., & Yeretzian, C. (2014). Freshness indices of roasted coffee: Monitoring the loss of freshness for single serve capsules and roasted whole beans in different packaging. CHIMIA, 68(3), 179–182. DOI: 10.2533/chimia.2014.179
  7. Kreuml, M. T. L., Majchrzak, D., Ploederl, B., & Koenig, J. (2013). Changes in sensory quality characteristics of coffee during storage. Food Science & Nutrition, 1(4), 267–272. DOI: 10.1002/fsn3.35
  8. Perfect Daily Grind. (2020). How does coffee packaging preserve aroma? perfectdailygrind.com
  9. Uman, E., Colonna-Dashwood, M., Colonna-Dashwood, L., Perger, M., Klatt, C., Leighton, S., Miller, B., Butler, K. T., Melot, B. C., Speirs, R. W., & Hendon, C. H. (2016). The effect of bean origin and temperature on grinding roasted coffee. Scientific Reports, 6, 24483. DOI: 10.1038/srep24483