سرفصل۳

شیمی رست و ارکان شیمیایی

از پیش‌سازهای دانهٔ سبز تا عطر و طعم فنجان: واکنش Maillard، caramelization، تجزیهٔ chlorogenic acids، تشکیل melanoidins و ترکیبات فرّار، و پیوند هرکدام با acidity، sweetness، تلخی و body.

دانهٔ سبز قهوه تقریباً هیچ‌کدام از عطرهایی را که از یک فنجان قهوه انتظار داریم ندارد. بوی دانهٔ سبز علفی و حبوباتی است. عطر قهوه در طول رست ساخته می‌شود: حرارت، ترکیبات موجود در دانهٔ سبز را به صدها ترکیب جدید تبدیل می‌کند که رنگ، عطر، طعم و body را می‌سازند. [1] [2]

شیمی رست یک واکنش منفرد نیست؛ شبکه‌ای از واکنش‌های هم‌زمان و وابسته به هم است. واکنش Maillard، caramelization، تجزیهٔ اسیدها، تشکیل melanoidins و تولید ترکیبات فرّار ستون‌های اصلی این شبکه‌اند. این بازبینی هر ستون را به زبان ساده توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد هرکدام چه اثری در فنجان دارد.

برای عمق بیشتر، بازبینی‌های شیمی قهوه، ملانوئیدین‌های قهوه و ترکیبات فرّار آروماتیک قهوه را ببینید.


فهرست مطالب


۱. پیش‌سازها: مواد اولیهٔ شیمی رست

مهم‌ترین پیش‌سازهای شیمی رست عبارت‌اند از: ساکارز، آمینواسیدهای آزاد و پروتئین‌ها، chlorogenic acids، trigonelline و لیپیدها. ساکارز اصلی‌ترین قند دانهٔ سبز است و arabica معمولاً ساکارز بیشتری از robusta دارد. chlorogenic acids خانواده‌ای از اسیدهای فنولی هستند که در robusta بیشتر از arabica یافت می‌شوند. [1] [3]

مقدار این پیش‌سازها ثابت نیست و به واریته، منشأ، میزان رسیدگی میوه و روش فرآوری بستگی دارد. به همین دلیل دو قهوه با roast profile یکسان، طعم یکسانی پیدا نمی‌کنند. اندازه‌گیری آنلاین ترکیبات فرّار در حین رست نشان داده است که قهوه‌هایی با منشأ متفاوت، حتی با شرایط رست یکسان، دینامیک تشکیل عطر متفاوتی دارند. شیمی دانهٔ سبز، نقطهٔ شروع و مرز توانایی شیمی رست است. [4]

۲. واکنش Maillard

واکنش Maillard میان قندهای احیاکننده و آمینواسیدها رخ می‌دهد. ساکارز خودش قند احیاکننده نیست، اما با حرارت به گلوکز و فروکتوز شکسته می‌شود و این قندها وارد واکنش Maillard می‌شوند. این واکنش در فاز میانی رست، پس از خشک‌شدن بخش بزرگی از آب، سرعت می‌گیرد و هم‌زمان رنگ قهوه‌ای و بخش بزرگی از عطر را می‌سازد. [1] [5]

یکی از مسیرهای مهم مرتبط با Maillard، تجزیهٔ Strecker است. در این مسیر آمینواسیدها به آلدهیدهای معطر تبدیل می‌شوند و مواد لازم برای تشکیل pyrazineها فراهم می‌شود. pyrazineها نت‌های roasty، نانی و مغزی (nutty) می‌سازند. furanها و furanoneها نت‌های caramel و شیرین، و ترکیبات گوگردی مانند 2-furfurylthiol یکی از شاخص‌ترین بوهای «قهوهٔ تازه برشته» را ایجاد می‌کنند. [1] [2]

نکتهٔ مهم این است که Maillard یک واکنش با یک محصول ثابت نیست. دما، زمان، رطوبت باقی‌مانده و اسیدیتهٔ محیط تعیین می‌کنند کدام محصولات بیشتر تشکیل شوند. به همین دلیل تغییر سرعت رست در فاز میانی، حتی با رنگ نهایی یکسان، می‌تواند توازن نت‌های شیرین، مغزی و roasty را تغییر دهد. [1]

۳. caramelization و سرنوشت قندها

caramelization تجزیهٔ قندها در اثر حرارت، بدون حضور آمینواسیدهاست. این واکنش به دمای بالاتری نسبت به Maillard نیاز دارد و بیشتر در اواخر رست فعال می‌شود. caramelization ترکیباتی با نت caramel و کمی تلخی ملایم تولید می‌کند و هم‌زمان قند را مصرف می‌کند. در رست‌های تیره، بیشتر ساکارز دانه از بین می‌رود. [1] [3]

این نکته رابطهٔ میان sweetness و درجهٔ رست را توضیح می‌دهد. sweetness ادراک‌شده در قهوه مستقیماً از قند باقی‌مانده نمی‌آید، زیرا مقدار قند در فنجان کم است؛ بیشتر از ترکیبات معطری می‌آید که مغز آن‌ها را با شیرینی مرتبط می‌کند، مانند furanoneها. با ادامهٔ حرارت، این ترکیبات به محصولات تلخ‌تر و سوخته تبدیل می‌شوند. بنابراین sweetness معمولاً در یک پنجرهٔ میانی از توسعه به اوج می‌رسد. [2] [6]

۴. اسیدها، تلخی و درجهٔ رست

acidity فنجان حاصل یک تعادل پویا است، نه فقط «اسید اولیهٔ دانه». در طول رست، chlorogenic acids به‌تدریج تجزیه می‌شوند و به quinic acid، caffeic acid و ترکیبات دیگر تبدیل می‌شوند. هم‌زمان، تجزیهٔ قندها اسیدهای آلی کوچکی مانند acetic acid و formic acid تولید می‌کند. این اسیدها در رست‌های روشن تا متوسط به اوج می‌رسند و با ادامهٔ حرارت کاهش پیدا می‌کنند. [1] [3]

تلخی نیز با درجهٔ رست تغییر ماهیت می‌دهد. caffeine در برابر حرارت نسبتاً پایدار است و فقط بخشی از تلخی را توضیح می‌دهد. در رست‌های روشن تا متوسط، lactoneهای حاصل از chlorogenic acids تلخی ملایم‌تری می‌سازند. در رست‌های تیره، این lactoneها به ترکیباتی مانند phenylindanes تبدیل می‌شوند که تلخی تندتر و ماندگارتری دارند. به زبان ساده، رست تیره‌تر فقط تلخی بیشتری نمی‌سازد؛ نوع تلخی را هم تغییر می‌دهد. [1] [6]

۵. melanoidins و body

melanoidins پلیمرهای بزرگ و قهوه‌ای‌رنگی هستند که در مراحل پایانی واکنش Maillard شکل می‌گیرند. مطالعات ساختاری نشان می‌دهند که پلی‌ساکاریدها، پروتئین‌ها و chlorogenic acids در ساختار melanoidins قهوه مشارکت دارند، هرچند ساختار دقیق آن‌ها هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است. [7]

melanoidins بخش زیادی از رنگ قهوهٔ دم‌شده را تأمین می‌کنند و در احساس body و دهان‌پرکنی نقش دارند. آن‌ها همچنین می‌توانند برخی ترکیبات معطر را به خود متصل کنند و در نتیجه بر شدت و ماندگاری عطر اثر بگذارند. مقدار melanoidins با پیشرفت رست افزایش پیدا می‌کند، که یکی از دلایل تفاوت body میان رست روشن و تیره است. [3] [7]

۶. ترکیبات فرّار و پنجرهٔ توسعه

تاکنون بیش از هزار ترکیب فرّار در قهوهٔ برشته شناسایی شده است، اما فقط بخش کوچکی از آن‌ها در غلظت قهوه قابل بو کردن هستند و عطر اصلی را می‌سازند. این ترکیبات در طول رست ساخته می‌شوند، اما هم‌زمان با ادامهٔ حرارت تخریب می‌شوند یا از دانه خارج می‌شوند. بنابراین هر ترکیب معطر یک نقطهٔ اوج دارد. [2] [4]

پنجرهٔ توسعه یعنی بازه‌ای که در آن توازن میان ترکیبات مطلوب در بهترین حالت قرار دارد: نت‌های میوه‌ای و گلی هنوز حفظ شده‌اند، نت‌های caramel و مغزی شکل گرفته‌اند و ترکیبات دودی و سوخته هنوز غالب نشده‌اند. جای این پنجره برای هر قهوه و هر روش دم‌آوری متفاوت است. پژوهش‌های حسی و شیمیایی نشان می‌دهند که هم رست کمتر از حد و هم رست بیش از حد، این توازن را از دست می‌دهند و مصرف‌کنندگان رست متعادل را ترجیح می‌دهند. [8]

جمع‌بندی

شیمی رست با پیش‌سازهای دانهٔ سبز شروع می‌شود و با حرارت به شبکه‌ای از واکنش‌ها تبدیل می‌شود. Maillard رنگ و بخش بزرگی از عطر را می‌سازد، caramelization قندها را مصرف می‌کند و نت‌های caramel تولید می‌کند، تجزیهٔ اسیدها acidity و نوع تلخی را تعیین می‌کند، و melanoidins در رنگ و body نقش دارند.

ترکیبات فرّار همزمان ساخته و تخریب می‌شوند و به همین دلیل هر قهوه یک پنجرهٔ توسعهٔ مطلوب دارد. فهم این ارکان به رُستر کمک می‌کند تغییر طعم را به واکنش مشخصی ربط دهد. بسیاری از ایرادات رست، که در سرفصل بعدی بررسی می‌شوند، در واقع انحراف همین واکنش‌ها از مسیر مطلوب هستند.

منابع

  1. Poisson, L., Blank, I., Dunkel, A., & Hofmann, T. (2017). The chemistry of roasting—Decoding flavor formation. In B. Folmer (Ed.), The Craft and Science of Coffee (pp. 273–309). Academic Press/Elsevier. DOI: 10.1016/B978-0-12-803520-7.00012-8
  2. Seninde, D. R., & Chambers, E. (2020). Coffee flavor: A review. Beverages, 6(3), 44. DOI: 10.3390/beverages6030044
  3. Schenker, S., & Rothgeb, T. (2017). The roast—Creating the beans' signature. In B. Folmer (Ed.), The Craft and Science of Coffee (pp. 245–271). Academic Press/Elsevier.
  4. Gloess, A. N., Vietri, A., Wieland, F., Smrke, S., Schönbächler, B., López, J. A. S., Petrozzi, S., Bongers, S., Koziorowski, T., & Yeretzian, C. (2014). Evidence of different flavour formation dynamics by roasting coffee from different origins: On-line analysis with PTR-ToF-MS. International Journal of Mass Spectrometry, 365–366, 324–337. DOI: 10.1016/j.ijms.2014.02.010
  5. Perfect Daily Grind. (2016). Why is first crack so important? A video on the Maillard reaction. perfectdailygrind.com
  6. Specialty Coffee Association. Coffee Decoded: The challenge of flavor chemistry in coffee. sca.coffee
  7. Moreira, A. S. P., Nunes, F. M., Domingues, M. R., & Coimbra, M. A. (2012). Coffee melanoidins: Structures, mechanisms of formation and potential health impacts. Food & Function, 3(9), 903–915. DOI: 10.1039/c2fo30048f
  8. Giacalone, D., Degn, T. K., Yang, N., Liu, C., Fisk, I., & Münchow, M. (2019). Common roasting defects in coffee: Aroma composition, sensory characterization and consumer perception. Food Quality and Preference, 71, 463–474. DOI: 10.1016/j.foodqual.2018.03.009